De Lange Schaduw van het Verleden

De tentoonstelling De Lange Schaduw van het Verleden vertelt via persoonlijke verhalen, bijzondere afbeeldingen, kunstzinnige verwerkingen, muziekstukken, gedichten, audiovisuele fragmenten en onder meer historische voorwerpen, over de complexe reis die de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog in de afgelopen meer dan 80 jaar binnen de Sinti en Roma gemeenschap heeft afgelegd.

Sinti en Roma worden wereldwijd al eeuwenlang onderdrukt en vervolgd. Eeuwenlang gestigmatiseerd als ‘rondtrekkende dieven’ en ‘vagebonden’. Mensen ‘zonder enige vorm van zeden’.

Tijdens de oorlog vermoorden de nazi’s honderdduizenden Sinti en Roma uit heel Europa. Op 16 mei 1944 vonden er op verschillende woonwagenkampen en in diverse steden in Nederland grootscheepse razzia’s plaats. Dezelfde dag nog arriveerden de eersten van 578 Sinti, Roma en reizigers in kamp Westerbork. 

Na een verblijf van drie dagen werden 245 Sinti en Roma naar Auschwitz-Birkenau gedeporteerd. Slechts 31 van hen wisten de oorlog te overleven.
De vervolging van de Sinti en Roma is een geschiedenis die na de bevrijding snel in de vergetelheid raakte.
De Sinti en Roma die terug uit de concentratiekampen of uit de onderduik kwamen, waren ziek en uitgeput, beroofd van woonwagens, paarden, muziekinstrumenten. Hulp om hun leven opnieuw op te bouwen was er bijna niet. De Europese bevolking was daarnaast in 1945 in shock: velen konden of wilden niet luisteren naar het leed van de overlevenden. De stereotyperingen verdwenen niet en de stigmatisering bleef. 

Ook veel Sinti en Roma zelf leefden decennialang in de lange schaduw van het verleden. De oorlog was ‘een ravijn van ellende en dood waar niemand in wilde kijken’. Verdriet, angst en schuldgevoelens verscheurden de mensen. Want waarom hadden juist zij het overleefd en anderen niet? En wie zei hen dat het niet weer kon gebeuren?

De meeste vervolgingsslachtoffers konden uiteindelijk niets anders dan zwijgen. En hun familieleden en met name hun kinderen, worstelend met hun eigen identiteit, zwegen mee.  

De tentoonstelling De Lange Schaduw van het Verleden is door een collectief van Sinti en Roma onder aanvoering van Sintezza Lalla Weiss (1961) in samenwerking met het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in 2023 ontwikkeld. De tentoonstelling was in 2024 te zien in het Vrijheidsmuseum in Groesbeek en in 2025-2026 in het Herinneringscentrum Hornemann in Eindhoven. Gedurende de maand juli is (een deel van) de tentoonstelling in de bibliotheek in Best te zien. De officiële opening is op 1 juli.